- Bệnh cơ xanh, còn được gọi là Deep Pectoral Myopathy (DPM), là một dạng hoại tử cơ thường gặp ở gà broiler có tốc độ tăng trưởng nhanh, đặc biệt trong các giống siêu thịt. Dù không gây nguy hại cho sức khỏe người tiêu dùng, bệnh lại ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sản phẩm thịt và gây tổn thất kinh tế đáng kể cho các trang trại và nhà máy chế biến.
- Về mặt giải phẫu, cơ ngực của gà bao gồm hai bó chính: cơ ngực lớn (Pectoralis major) là phần thịt ức thông thường, và cơ ngực sâu (Pectoralis minor) nằm bên trong, ít khi được thấy nếu không lóc kỹ. Bệnh cơ xanh chủ yếu ảnh hưởng đến cơ Pectoralis minor, với biểu hiện hoại tử, đổi màu từ đỏ sang xanh lục do tích tụ sắc tố mật như biliverdin trong quá trình phân hủy máu. Khi cắt thịt, phần fillet trong bị đổi màu rõ rệt, có thể kèm theo hiện tượng chai cứng, hóa lỏng hoặc mùi lạ.
- Nguyên nhân cốt lõi của GMD là do cơ Pectoralis minor bị thiếu oxy cục bộ trong điều kiện bị ép quá mức. Điều này thường xảy ra khi gà vận động đột ngột – chẳng hạn như vỗ cánh dữ dội khi bị hoảng sợ hoặc khi di chuyển mạnh do môi trường thay đổi. Trong lúc co thắt, bó cơ nằm trong khoang xương ngực bị giới hạn không gian giãn nở, khiến mạch máu nuôi cơ bị chèn ép, dẫn đến thiếu máu, hoại tử và xơ hóa. Cơ chế bệnh lý này tương tự như “hội chứng chèn ép khoang” trong y học người.
- Bệnh cơ xanh thường được phát hiện ở lò mổ, khi nhân viên kiểm tra thấy phần cơ fillet trong đổi màu xanh tím hoặc có mùi lạ. Tuy chỉ ảnh hưởng đến một bó cơ nhỏ, nhưng việc phải loại bỏ fillet hoặc cả phần ức gây thiệt hại về sản lượng. Ở một số lứa gà có tốc độ tăng trưởng mạnh, tỷ lệ mắc bệnh có thể lên tới 2–5%, trở thành yếu tố gây hao hụt nghiêm trọng trong sản xuất thịt thương phẩm.
- Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm: tốc độ tăng trọng quá nhanh, giống gà đậm cơ (đặc biệt là gà trống trên 2,5 kg), điều kiện chuồng trại không tối ưu khiến gà dễ giật mình vỗ cánh, và quản lý ánh sáng hoặc tiếng ồn chưa phù hợp. Ngoài ra, việc không kiểm soát được stress môi trường trong giai đoạn 3–5 tuần tuổi – thời điểm cơ ngực phát triển mạnh – cũng làm tăng nguy cơ hoại tử cơ sâu.
- Giải pháp phòng ngừa GMD trong thực tiễn cần bắt đầu từ việc quản lý tốc độ tăng trưởng một cách hợp lý, thông qua điều chỉnh năng lượng và protein trong khẩu phần ăn ở giai đoạn úm và hậu úm. Đồng thời, cần đảm bảo môi trường nuôi ổn định, giảm tiếng ồn đột ngột, tránh thay đổi cường độ sáng đột ngột và thiết kế nền chuồng chống trơn trượt. Những biện pháp này giúp hạn chế những pha vận động mạnh không cần thiết, giảm áp lực lên cơ ngực và duy trì tuần hoàn máu đều đặn.
- Tóm lại, bệnh cơ xanh là một phản ánh rõ ràng của mâu thuẫn giữa tiềm năng di truyền tăng trưởng nhanh và giới hạn sinh lý của cơ thể gia cầm. Để tối ưu hóa năng suất mà không đánh đổi chất lượng thịt và lợi nhuận, người chăn nuôi cần hiểu rõ cơ chế hình thành bệnh này và áp dụng các giải pháp phòng ngừa phù hợp. Trong một hệ thống sản xuất hiện đại, quản lý tốt GMD chính là bước tiến quan trọng để hướng đến chăn nuôi bền vững, cân bằng và an toàn thực phẩm.
Bảng Tóm Tắt Bệnh Cơ Xanh Ở Gà Thịt
| Tiêu chí | Chi tiết |
| Tên bệnh | Bệnh cơ xanh (Green Muscle Disease – GMD) hay DPM (Deep Pectoral Myopathy) |
| Vị trí ảnh hưởng | Cơ ngực sâu (Pectoralis minor) |
| Nguyên nhân chính | Thiếu oxy cục bộ do co cơ quá mức – vỗ cánh đột ngột |
| Biểu hiện mô học | Hoại tử cơ, đổi màu xanh – tím, có thể xơ hóa hoặc hóa lỏng |
| Dễ xảy ra ở đối tượng | Gà trống siêu thịt >2,5 kg; giai đoạn 3–5 tuần tuổi |
| Tác động kinh tế | Hao hụt fillet trong; có thể loại cả phần ức nếu không phát hiện sớm |
| Tỷ lệ mắc bệnh ước tính | 2–5% tùy đàn và điều kiện nuôi |
| Phát hiện khi nào? | Tại lò mổ – khi lóc thịt fillet trong |
| Nguy hiểm cho người? | Không – nhưng ảnh hưởng chất lượng thương phẩm và cảm quan sản phẩm |
| Biện pháp phòng ngừa | Quản lý tăng trọng, giảm stress, thiết kế chuồng trại tối ưu |
