Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với khủng hoảng giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, mô hình của Ai Cập đang mở ra một hướng đi đầy triển vọng: tái chế phế phẩm nông nghiệp và thực phẩm thành thức ăn cho gia súc, gia cầm và thủy sản.
Ai Cập – Từ rác hữu cơ đến thức ăn chăn nuôi bền vững
- Theo TS. Mohsen Shukry – Hội đồng Nghiên cứu Tài nguyên Động vật (Ai Cập), mỗi năm quốc gia này tạo ra khoảng 65 triệu tấn chất thải tiềm năng (gồm 50 triệu tấn phế phẩm nông nghiệp và 15 triệu tấn từ nhà máy chế biến thực phẩm). Trong khi 90% nguyên liệu thức ăn chăn nuôi hiện phải nhập khẩu, thì lượng chất thải khổng lồ này hoàn toàn có thể xử lý để bổ sung nguồn đạm và năng lượng cho vật nuôi.
- Tại một diễn đàn công nghiệp, TS. Mohamed El Shafei – Phòng Công nghiệp Thực phẩm Ai Cập, nhấn mạnh rằng việc thu gom trái cây, rau củ từ các chợ, nhà bán lẻ để chế biến thức ăn chăn nuôi đã được đưa vào kế hoạch phát triển kinh tế quốc gia “Egypt Vision 2030”, dù hệ thống xử lý hiện vẫn còn hạn chế.
- Đồng thời, Ai Cập cũng thúc đẩy mở rộng diện tích trồng đậu nành nội địa – từ mức thấp kỷ lục 14.000 ha năm 2021, hướng tới mục tiêu 500.000 mẫu Anh trong vài năm tới, nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu từ Brazil và Argentina.
Việt Nam: Tài nguyên rau củ bị bỏ phí – Cần một chiến lược tổng thể
- Việt Nam mỗi năm sản xuất hơn 30 triệu tấn rau củ quả, nhưng tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch và loại bỏ vì hình thức lên đến 25–30%, tương đương 7–9 triệu tấn rau củ thải – phần lớn bị tiêu hủy hoặc đổ bỏ, gây lãng phí lớn về tài nguyên và môi trường.
- Trong khi đó, ngành chăn nuôi nội địa vẫn phụ thuộc hơn 70% nguyên liệu nhập khẩu như ngô, đậu nành, bột cá. Việc phát triển nguồn nguyên liệu nội địa từ phế phẩm rau củ không chỉ giúp giảm giá thành thức ăn, mà còn tăng tính chủ động và bền vững cho ngành chăn nuôi Việt Nam.
Ruồi lính đen – Cầu nối sinh học giữa rau củ và protein cao cấp
- Một giải pháp đầy triển vọng đang được triển khai ở nhiều tỉnh thành là nuôi ruồi lính đen (Hermetia illucens) – loài côn trùng có khả năng chuyển hóa phế phẩm rau củ thành sinh khối giàu đạm và lipid, phục vụ làm nguyên liệu thức ăn cho gia cầm, cá, lợn…
- Lợi thế của ruồi lính đen:
- Tiêu hóa hiệu quả rau củ thải, cám, vỏ trái cây…
- Ấu trùng chứa đến 40–50% protein, 30% lipid
- Chu kỳ nuôi ngắn, chỉ 12–15 ngày
- Không gây mùi, không truyền bệnh
- Phân sau nuôi có thể dùng làm phân bón hữu cơ
Ứng dụng thực tiễn tại Việt Nam:
- Các trang trại gia cầm có thể tích hợp khu xử lý rau củ bằng ruồi để tự chủ nguồn đạm.
- Doanh nghiệp thức ăn chăn nuôi có thể thu mua, chế biến bột ruồi, phối trộn vào khẩu phần ăn.
- Khu vực sản xuất rau củ lớn như Lâm Đồng, Đồng Nai, Hưng Yên, Đà Lạt… rất phù hợp làm trung tâm nuôi ruồi.
Định hướng phát triển cho Việt Nam
Để triển khai chiến lược “Từ rau củ → ruồi lính đen → thức ăn chăn nuôi”, Việt Nam cần:
- Xây dựng chuỗi thu gom rau củ thải loại tại chợ, siêu thị, nhà máy chế biến.
- Đầu tư công nghệ xử lý (ủ, sấy, trộn men) để nâng cao giá trị và đảm bảo an toàn sinh học.
- Xây dựng chính sách hỗ trợ khởi nghiệp côn trùng học, tiêu chuẩn hóa chất lượng bột ruồi.
- Kết nối chuỗi sản xuất – thu gom – chế biến – tiêu thụ, hướng tới kinh tế tuần hoàn ngành nông nghiệp.
