Trong xu thế phát triển chăn nuôi gia cầm hiện đại, an toàn sinh học và bền vững đang trở thành những yêu cầu cấp thiết. Một trong những giải pháp tiềm năng thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu và thực tiễn là việc sử dụng các phụ gia thức ăn có nguồn gốc tự nhiên. Trong số đó, β-glucan – một polysaccharide có trong vách tế bào của nấm men, nấm dược liệu, tảo và ngũ cốc – đã được chứng minh là có nhiều lợi ích nổi bật đối với sức khỏe và hiệu suất sản xuất của gia cầm.
Về bản chất, β-glucan là một dạng chất xơ hòa tan, có cấu trúc β-(1→3) và β-(1→6)-glucopyranosyl, giúp kích hoạt hệ miễn dịch bẩm sinh thông qua việc hoạt hóa các tế bào miễn dịch như đại thực bào, bạch cầu trung tính và tế bào diệt tự nhiên (NK cells). Nhờ đó, khi bổ sung vào khẩu phần ăn, β-glucan có thể làm tăng khả năng đề kháng của gia cầm đối với nhiều tác nhân gây bệnh như vi khuẩn (Salmonella, E. coli), virus (cúm gia cầm, Newcastle) và nấm. Ngoài ra, β-glucan còn giúp cải thiện phản ứng miễn dịch sau khi tiêm vaccine, đặc biệt là trong các giai đoạn gia cầm bị stress sinh lý hoặc môi trường như chuyển chuồng, thay đổi thời tiết, hoặc thời điểm đầu úm.
Bên cạnh tác dụng miễn dịch, β-glucan còn hỗ trợ hệ tiêu hóa thông qua việc cải thiện tính toàn vẹn của biểu mô ruột, điều hòa hệ vi sinh vật đường ruột và giảm các phản ứng viêm. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả hấp thu dinh dưỡng, từ đó cải thiện chỉ số tăng trọng và hệ số chuyển hóa thức ăn (FCR). Nhiều nghiên cứu cho thấy, bổ sung β-glucan với liều lượng phù hợp có thể giúp tăng tăng trọng bình quân ngày (ADG) từ 2–5% và giảm chi phí thuốc điều trị trong suốt chu kỳ nuôi.
Hiện nay, β-glucan được thương mại hóa dưới dạng bột, premix hoặc tích hợp trong các tổ hợp phụ gia có chức năng miễn dịch như mannan-oligosaccharide (MOS), acid hữu cơ và enzyme tiêu hóa. Tùy theo đối tượng vật nuôi và mục tiêu sử dụng, liều lượng β-glucan dao động từ 30–200 ppm. Cụ thể, đối với gà thịt, liều khuyến nghị thường nằm trong khoảng 50–150 ppm nhằm tối ưu hiệu suất tăng trưởng và giảm tỷ lệ chết; đối với gà đẻ, mức 30–100 ppm có thể giúp cải thiện sức khỏe đường ruột và ổn định năng suất trứng; trong khi đó, ở gà giống, liều từ 100–200 ppm được sử dụng để hỗ trợ tối đa hiệu quả đáp ứng miễn dịch sau tiêm vaccine.
Dữ liệu từ cuốn sách Natural Feed Additives Used in the Poultry Industry cho thấy β-glucan còn đang được nghiên cứu sâu hơn về khả năng tăng cường hiệu quả của vaccine sống, đóng vai trò như một chất kháng viêm thay thế cho các loại kháng sinh truyền thống, đặc biệt là trong các hệ thống chăn nuôi không kháng sinh (ABF – Antibiotic-Free) và chăn nuôi hữu cơ. Ngoài ra, β-glucan cũng được đánh giá là một thành phần tiềm năng trong chiến lược nuôi dưỡng đàn giống và gia cầm thương phẩm trong bối cảnh các quy định về dư lượng kháng sinh và an toàn thực phẩm ngày càng nghiêm ngặt.
Tổng kết lại, β-glucan là một phụ gia tự nhiên đầy hứa hẹn trong ngành chăn nuôi gia cầm nhờ khả năng hỗ trợ miễn dịch, bảo vệ đường ruột và cải thiện hiệu suất chăn nuôi. Việc ứng dụng β-glucan không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào kháng sinh mà còn hướng đến mô hình chăn nuôi hiện đại, hiệu quả và thân thiện với môi trường. Đây là một giải pháp mà các trang trại gia cầm, từ quy mô hộ gia đình đến sản xuất công nghiệp, nên cân nhắc áp dụng trong chiến lược dinh dưỡng và quản lý sức khỏe tổng thể.
