Nếu bạn từng lớn lên ở một vùng quê nào đó của Việt Nam, hẳn bạn sẽ không quên được âm thanh quen thuộc mỗi sáng sớm: tiếng gà gáy vang lên từ cuối ngõ. “Ò ó o…” – chỉ cần một tiếng gáy ấy thôi là cả xóm như thức giấc. Bà ngoại tôi hay nói vui, gà là cái “đồng hồ báo thức có lông” chính hiệu của làng mình. Gà gáy lần một là lúc các cụ già trở mình. Gà gáy lần hai thì mẹ tôi đã nhóm bếp, còn lần ba là y như rằng lũ trẻ thức dậy, ngáp ngắn ngáp dài đi xúc lúa cho gà ăn.
Tôi còn nhớ như in cái chuồng gà cũ kỹ phía sau nhà, nơi có con gà trống đỏm dáng với chiếc mào đỏ chót, mỗi sáng đều vươn cổ gáy vang như thể nó là ông chủ của cả làng. Mỗi lần nó cất tiếng, đàn gà mái lục tục chạy ra bươi đất, nhặt sâu, rồi ríu rít quanh sân. Tuổi thơ tôi gắn liền với đàn gà: chiều đi học về là chạy ào ra sân, tay cầm nắm lúa, miệng réo “tụi bay đâu về ăn cơm!”. Có lần còn đặt tên cho từng con: “Mập”, “Tí”, “Hoa”… đứa nào bị bệnh là cả nhà buồn, mà khi đẻ quả trứng đầu tiên thì ôi thôi, như có phép màu.
Con gà trong làng quê Việt không chỉ để nuôi lấy thịt hay trứng. Nó là một phần trong mỗi mâm cỗ, mỗi ngày Tết, mỗi đêm rằm. Mẹ tôi bảo, mâm cỗ cúng mà thiếu con gà trống luộc, đầu hướng ra ngoài, thì như thiếu linh hồn. Rồi mỗi lần có hội làng, tiếng trống thình thình vang lên bên sới gà chọi, lũ trẻ tụ tập hò reo, vỗ tay, còn người lớn thì bình phẩm gà chiến như thể nói chuyện thời sự.
Bây giờ tôi sống ở thành phố, tiếng còi xe thay thế tiếng gà gáy. Con gái tôi từng hỏi: “Gà trống gáy thiệt hả ba? Hay là chỉ có trong truyện cổ tích?”. Nghe mà thấy lòng nghèn nghẹn. Mỗi lần về quê, tôi đều cố thức sớm để nghe lại tiếng gáy đầu làng – cái âm thanh thân thương gợi nhớ một thời tuổi thơ chạy rong, chân đất, tóc rối, và tim thì đầy ắp tiếng cười.
Tiếng gáy con gà không chỉ đánh thức buổi sáng, mà còn đánh thức cả một miền ký ức, nơi có tình quê, có nỗi nhớ, có những ngày bình yên không cần điện thoại hay wifi. Có lẽ trong sâu thẳm, chúng ta ai cũng mang trong mình một “tiếng gáy đầu làng” của riêng mình – mộc mạc, ấm áp, và không bao giờ phai nhạt.
