Trong ngành chăn nuôi gia cầm, đặc biệt là với gà trắng nuôi thịt theo quy mô công nghiệp, vaccine sống đóng vai trò vô cùng quan trọng trong phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm như Newcastle, Gumboro hay viêm phế quản truyền nhiễm (IB). Việc pha và sử dụng đúng kỹ thuật không chỉ giúp vaccine đạt hiệu quả tối đa mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro phản ứng sau tiêm. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết về hai phương pháp phổ biến để pha vaccine sống: pha trực tiếp trong bồn nước và pha thông qua hệ thống Dosatron.
Nguyên tắc chung khi sử dụng vaccine sống
- Vaccine sống cần được bảo quản ở nhiệt độ 2–8°C, tuyệt đối không để đông đá.
- Vaccine sau khi pha phải được sử dụng ngay trong vòng 2 giờ.
- Nước dùng để pha cần sạch, không chứa clo hoặc phèn, không pha cùng thuốc kháng sinh hoặc chất sát trùng.
- Trước khi cho uống vaccine, nên ngưng cấp nước từ 1–2 giờ để gà khát, đảm bảo chúng uống đầy đủ lượng nước chứa vaccine.
- Có thể bổ sung sữa tươi không đường hoặc chất ổn định để bảo vệ virus trong vaccine khỏi bị bất hoạt trong môi trường nước.
Phương pháp 1: Pha vaccine trực tiếp trong bồn nước
Phương pháp này phù hợp với các trại quy mô nhỏ hoặc trung bình, chưa có hệ thống uống tự động. Người chăn nuôi cần chuẩn bị bồn nước sạch có dung tích phù hợp (100–200 lít), nước không clo, các dụng cụ như xi lanh, ca đong, kéo cắt nắp lọ, và chất ổn định vaccine.
Sau khi tính toán lượng nước cần thiết cho toàn bộ đàn gà trong khoảng 1–2 giờ uống, cho nước vào bồn và thêm vào đó lượng sữa tươi không đường tương ứng (ví dụ: 1 lít sữa cho 100 lít nước). Vaccine được lấy ra bằng xi lanh, hòa tan trước trong ca nhỏ rồi đổ từ từ vào bồn lớn, vừa đổ vừa khuấy đều để đảm bảo phân bố đồng nhất. Sau khi pha xong, mở van nước cho gà uống ngay.
Bảng 1: Các bước pha vaccine trong bồn nước
| Bước |
Nội dung thực hiện |
| 1 |
Tính lượng nước cho gà uống trong 1–2 giờ (ước tính 40–50 ml/gà) |
| 2 |
Thêm sữa tươi không đường vào bồn nước (1 lít/100 lít nước) |
| 3 |
Hòa tan vaccine trong ca nhỏ, khuấy đều |
| 4 |
Đổ vào bồn lớn, khuấy kỹ |
| 5 |
Cho gà uống ngay và giám sát kỹ lưỡng |
Phương pháp 2: Pha vaccine bằng máy Dosatron
- Đây là phương pháp hiện đại, phù hợp với các trại có hệ thống uống tự động. Máy Dosatron sẽ tự động pha loãng vaccine từ một bình chứa dung dịch mẹ vào dòng nước cấp cho toàn bộ hệ thống ống uống.
- Đầu tiên, cần ngưng nước từ 1–2 giờ trước khi chủng để gà khát. Chuẩn bị một bình chứa dung dịch mẹ có thể tích 10–20 lít, đổ nước sạch vào và thêm sữa tươi hoặc chất ổn định (1 ly/10 lít). Vaccine sau khi được hòa tan trước sẽ được đổ vào bình chứa, gắn vào đầu hút của Dosatron, sau đó điều chỉnh tỷ lệ pha thích hợp (ví dụ: 1%).
Bảng 2: Các bước pha vaccine bằng Dosatron
| Bước |
Nội dung thực hiện |
| 1 |
Ngưng nước trước 1–2 giờ |
| 2 |
Pha vaccine vào bình chứa với nước và chất ổn định |
| 3 |
Kết nối bình chứa với máy Dosatron |
| 4 |
Điều chỉnh tỉ lệ bơm (thường là 1%) |
| 5 |
Mở nước và vận hành hệ thống, theo dõi màu nước nếu có phẩm màu |
Tính toán nhanh lượng nước cần thiết
Việc ước lượng chính xác lượng nước vaccine giúp tránh lãng phí và đảm bảo gà uống đủ liều lượng.
Bảng 3: Lượng nước uống vaccine ước tính theo độ tuổi
| Tuổi gà |
Lượng nước ước tính (ml/con) |
| 1–7 ngày tuổi |
25–30 ml |
| 8–14 ngày tuổi |
30–40 ml |
| >14 ngày tuổi |
40–60 ml |
Ví dụ: Với đàn gà 5.000 con trên 14 ngày tuổi, lượng nước cần để pha vaccine là khoảng 200–300 lít.
Một số vaccine sống thường dùng cho gà trắng
Bảng 4: Một số loại vaccine phổ biến
| Loại vaccine |
Tuổi sử dụng |
Cách dùng |
| Lasota (Newcastle) |
5–7 ngày và lặp lại |
Uống hoặc nhỏ mắt |
| IB (viêm phế quản) |
5–7 ngày |
Uống hoặc nhỏ mũi |
| Gumboro |
10–14 ngày |
Uống |
Kết luận
Việc áp dụng đúng kỹ thuật pha vaccine sống theo từng điều kiện trại nuôi không chỉ giúp tăng hiệu quả phòng bệnh mà còn góp phần vào hiệu suất tăng trưởng và tỷ lệ sống của đàn gà. Dù lựa chọn phương pháp nào, người chăn nuôi cũng cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo quản, xử lý và vệ sinh trong quá trình chuẩn bị và sử dụng vaccine. Trong bối cảnh ngành chăn nuôi gia cầm đang hướng đến tự động hóa và an toàn sinh học cao, việc nắm vững những kỹ thuật này là yếu tố then chốt giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất.
