- Bác sĩ thú y có chứng chỉ hành nghề: được quyền kê đơn (theo phạm vi chuyên môn).
- Nhân viên bán thuốc thú y, đại lý kinh doanh thuốc nếu không có chứng chỉ hành nghề thì không phải là người kê đơn, chỉ được phép bán thuốc dựa trên đơn hợp lệ hoặc tư vấn trong phạm vi cho phép.
- Người chăn nuôi không được tự viết “đơn thuốc” cho mình, mà phải nhờ bác sĩ thú y hoặc người hành nghề hợp pháp khám bệnh, chẩn đoán và kê đơn.
27
Th11
Th11
Tài liệu nghiên cứu
Quy định về kê đơn thuốc thú y: thuốc nào phải kê đơn, thuốc nào không?
Từ cuối năm 2020, quy định về kê đơn thuốc thú y – đặc biệt là thuốc có chứa kháng sinh – đã thay đổi rất mạnh. Nhiều hộ chăn nuôi gà, vịt, heo… vẫn quen “ra tiệm mua thuốc theo kinh nghiệm”, nhưng theo Thông tư 12/2020/TT-BNNPTNT, cách làm này có thể dẫn tới vi phạm nếu thuốc đó thuộc nhóm bắt buộc kê đơn. Ngược lại, cũng có một số loại thuốc vẫn được phép mua và dùng theo hướng dẫn trên nhãn, không cần đơn.
1. Điều 13 – Nguyên tắc nền tảng trong việc kê đơn thuốc thú y
Theo Điều 13 Thông tư 12/2020/TT-BNNPTNT, có ba nguyên tắc quan trọng mà cả bác sĩ thú y lẫn chủ trại cần nắm.
Thứ nhất, tất cả các loại thuốc thú y đều phải được kê đơn khi sử dụng, trừ những loại được liệt kê ngoại lệ ở Điều 14. Nói cách khác, nếu thuốc không nằm trong “danh sách được miễn kê đơn” thì mặc định phải có đơn thú y. Điều này chấm dứt thói quen: “thấy gà hơi khò khè là ra đại lý mua kháng sinh về cho uống thử”.
Thứ hai, kê đơn phải dựa trên chuyên môn, nghĩa là phải căn cứ vào kết quả khám bệnh, chẩn đoán hoặc xét nghiệm bệnh. Người kê đơn phải xem xét tình trạng đàn vật nuôi, loại bệnh, mức độ nặng – nhẹ, từ đó quyết định dùng thuốc gì, liều bao nhiêu, trong bao lâu. Đơn thuốc phải đảm bảo ba tiêu chí: hợp lý – an toàn – hiệu quả và phù hợp với mức độ bệnh. Không được kê theo kiểu “thuốc mạnh cho chắc ăn” hoặc “kê sẵn một công thức dùng chung cho mọi trại”.
Thứ ba, chỉ được kê những thuốc đã được phép lưu hành tại Việt Nam. Điều này đặc biệt quan trọng với các sản phẩm nhập khẩu xách tay, hàng trôi nổi hoặc sản phẩm đã bị rút số đăng ký nhưng vẫn còn tồn trong kho. Bác sĩ thú y kê đơn cho những thuốc này không chỉ vi phạm quy định mà còn có thể gây rủi ro về an toàn thực phẩm và trách nhiệm pháp lý khi có sự cố.
2. Điều 14 – Những loại thuốc thú y không phải kê đơn
Tin vui cho người chăn nuôi là không phải thuốc nào cũng cần đơn. Điều 14 liệt kê nhóm thuốc vẫn được mua và dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không cần bác sĩ thú y kê đơn.
2.1. Thuốc phòng – trị cầu trùng
Đây là nhóm rất quen thuộc trong chăn nuôi gà, đặc biệt là gà thịt. Điều 14 cho phép các thuốc thú y có chứa hoạt chất cầu trùng như Decoquinate, Diclazuril, Halofuginone, Lasalocid sodium, Maduramycin, Monensin, Narasin, Nicarbazin, Robenidine, Salinomycin, Semduramycin, Toltrazuril, Amprolium, Clopidol… được dùng mà không cần kê đơn, miễn là sử dụng đúng theo nhãn.
Nghĩa là, khi phòng cầu trùng cho gà thịt 10–28 ngày tuổi, chủ trại có thể mua các sản phẩm chứa Monensin, Narasin hay Nicarbazin… và dùng theo đúng liều, không cần nhờ bác sĩ thú y viết đơn.
2.2. Thuốc sát trùng – tiêu độc
Các loại thuốc sát trùng, khử trùng, tiêu độc dùng để phun rửa chuồng trại, xử lý nền chuồng, khử trùng khu vực xung quanh, sát trùng dụng cụ… cũng không cần kê đơn. Ví dụ: iod, glutaraldehyde, formol (dùng đúng hướng dẫn), hợp chất amoni bậc bốn… Chủ trại có thể chủ động mua và áp dụng trong chương trình vệ sinh – an toàn sinh học của trại.
2.3. Vaccine và kháng thể thú y
Toàn bộ vaccine và kháng thể dùng trong thú y được xếp vào nhóm không phải kê đơn. Người chăn nuôi có thể mua vaccine Newcastle, Gumboro, cúm gia cầm, Marek… tại các cơ sở được phép kinh doanh, miễn là tuân thủ đúng hướng dẫn về bảo quản, pha, liều dùng và lịch tiêm.
Tuy nhiên, dù không cần đơn, việc tiêm vaccine sai cách, sai tuổi, sai liều vẫn có thể khiến đàn không được bảo hộ, nên tốt nhất người chăn nuôi vẫn nên tham khảo cán bộ thú y địa phương hoặc bác sĩ thú y của công ty.
2.4. Thuốc tăng sức đề kháng, thảo dược, dược liệu
Các loại thuốc thú y dùng để tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ điều trị bệnh, như vitamin tổng hợp, điện giải, thuốc bổ gan – thận, chế phẩm chống stress nhiệt, sản phẩm chứa khoáng – vi lượng, chế phẩm từ tảo, men tiêu hóa…, cũng nằm trong danh sách không phải kê đơn.
Đi kèm với đó là thảo dược, dược liệu dùng trong thú y, ví dụ các sản phẩm chiết xuất từ tỏi, gừng, nghệ, cỏ xạ hương, đinh hương… Người chăn nuôi có thể dùng xen kẽ trong khẩu phần hoặc nước uống để hỗ trợ đường ruột và hô hấp.
2.5. Thuốc trị nội – ngoại ký sinh trùng
Điểm mới được bổ sung bởi Thông tư 13/2022/TT-BNNPTNT là nhóm thuốc thú y có chứa hoạt chất phòng trị nội, ngoại ký sinh trùng cũng được đưa vào diện không phải kê đơn.
Nghĩa là các thuốc tẩy giun, trị ve, rận, mạt… như ivermectin, levamisole, praziquantel, fipronil… khi dùng đúng chỉ định trên nhãn vẫn có thể được mua và sử dụng mà không cần đơn thú y.
Như vậy, nếu tóm tắt Điều 14 dưới góc nhìn người chăn nuôi: cầu trùng – sát trùng – vaccine – thuốc bổ – thảo dược – thuốc giun, ve, mạt là những nhóm sản phẩm có thể dùng chủ động, không cần bác sĩ thú y kê đơn, nhưng phải tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất.
3. Tất cả những thuốc còn lại: mặc định phải kê đơn
Khi đã “khoanh vùng” được nhóm không cần kê đơn, phần còn lại trở nên rất rõ: mọi thuốc thú y không nằm trong danh sách Điều 14 đều phải kê đơn theo nguyên tắc Điều 13.
Trên thực tế, đây chính là phần lớn các loại kháng sinh đang sử dụng trong trại: amoxicillin, oxytetracycline, enrofloxacin, florfenicol, tylosin, colistin, lincomycin… Dù dùng để uống, tiêm, hòa nước hay trộn cám, chủ trại cũng cần có đơn thuốc thú y hợp lệ.
Điều này giúp hạn chế sử dụng kháng sinh tràn lan, giảm nguy cơ kháng kháng sinh, đồng thời bảo vệ người chăn nuôi khỏi nguy cơ vướng phải sai phạm do “mua thuốc theo lời giới thiệu của đại lý” mà không có ý kiến chuyên môn.
4. Ai là người có quyền kê đơn thuốc thú y?
Một câu hỏi thực tế thường gặp là: “Vậy ai được xem là người có quyền kê đơn? Nhân viên bán thuốc ở đại lý có được kê không?”. Điều 17 Thông tư 12/2020/TT-BNNPTNT đã trả lời khá rõ.
Thứ nhất, chỉ những cá nhân có chứng chỉ hành nghề chẩn đoán, khám bệnh, chữa bệnh, phẫu thuật động vật, xét nghiệm bệnh động vật mới được phép kê đơn thuốc thú y. Điều đó có nghĩa là người kê đơn phải được cơ quan thú y cấp chứng chỉ hành nghề, có đăng ký và chịu trách nhiệm trước pháp luật về quyết định điều trị của mình.
Thứ hai, với các thuốc thú y có chứa chất ma túy, tiền chất, yêu cầu còn cao hơn: người kê đơn phải là bác sĩ thú y hoặc người có trình độ đại học chuyên ngành thú y, chăn nuôi – thú y, đồng thời vẫn phải có chứng chỉ hành nghề nói trên. Nhóm thuốc này thường không dùng phổ biến trong chăn nuôi gia cầm, nhưng quy định cho thấy mức độ quản lý chặt chẽ.
Như vậy:
