Trong khi H5N1 tiếp tục thu hút phần lớn sự chú ý của ngành gia cầm toàn cầu, một subtype cúm gia cầm khác đang âm thầm xuất hiện ở người. Báo cáo mới nhất của WHO ghi nhận 4 ca nhiễm A(H9N2) tại Trung Quốc chỉ trong một tuần. Các trường hợp đều liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến môi trường có gia cầm sống, nhưng hiện chưa có bằng chứng virus có khả năng lây truyền bền vững từ người sang người.
Theo Avian Influenza Weekly Update No. 1055 của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trong giai đoạn từ 24 đến 30/7/2026, khu vực Tây Thái Bình Dương ghi nhận 4 ca nhiễm virus cúm gia cầm A(H9N2) mới ở người, tất cả đều tại Trung Quốc.
Bốn bệnh nhân gồm một phụ nữ 72 tuổi tại tỉnh Giang Tây, một bé trai 12 tuổi tại Giang Tô, một bé gái 3 tuổi tại Cam Túc và một phụ nữ 58 tuổi tại Vân Nam. Thời điểm khởi phát bệnh lần lượt từ ngày 5 đến 13/7/2026.
Điểm đáng chú ý là 4 trường hợp phân bố tại 4 khu vực địa lý khác nhau, thay vì tập trung thành một cụm dịch.
Dấu vết phơi nhiễm vẫn hướng về gia cầm sống
Theo WHO, một trong bốn bệnh nhân có tiền sử tiếp xúc trực tiếp với gia cầm sống, trong khi ba trường hợp còn lại có khả năng phơi nhiễm thông qua quầy bán gia cầm sống hoặc các chuyến đi đến chợ truyền thống/chợ thực phẩm tươi sống.
Hai bệnh nhân có bệnh hô hấp mạn tính nền phải nhập viện nhưng sau đó đều được xuất viện. Hai trường hợp còn lại chỉ mắc bệnh nhẹ, không cần nhập viện và đã hồi phục tại thời điểm báo cáo.
Thông tin này cho thấy mô hình dịch tễ của H9N2 hiện nay vẫn chủ yếu phù hợp với lây truyền lẻ tẻ từ gia cầm hoặc môi trường gia cầm sang người, thay vì lây truyền giữa người với người.
WHO khẳng định bằng chứng hiện tại cho thấy H9N2 chưa có khả năng lây truyền bền vững từ người sang người, vì vậy nguy cơ lan rộng trong cộng đồng vẫn được đánh giá ở mức thấp.
177 ca H9N2 ở người kể từ năm 2015
Kể từ năm 2015, WHO đã ghi nhận tổng cộng 177 ca nhiễm A(H9N2) ở người tại khu vực Tây Thái Bình Dương. Trong số đó, 174 ca tại Trung Quốc, 2 ca tại Campuchia và 1 ca tại Việt Nam. Có hai trường hợp tử vong và cả hai đều có bệnh nền.
So với H5N1 hay H7N9, mức độ nghiêm trọng của H9N2 trên người nhìn chung thấp hơn. WHO cho biết phần lớn trường hợp nhiễm H9N2 được ghi nhận có biểu hiện bệnh nhẹ. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa H9N2 có thể bị bỏ qua.
Một virus “ít gây tiếng động” trong đàn gia cầm
H9N2 thuộc nhóm virus cúm gia cầm độc lực thấp – LPAI. Đây chính là một trong những đặc điểm khiến việc giám sát subtype này trở nên khó khăn.
Khác với một ổ HPAI có thể nhanh chóng gây chết nhiều gia cầm và buộc người chăn nuôi phải báo cáo, virus độc lực thấp có thể lưu hành trong đàn với biểu hiện không rõ ràng. Vì vậy, nguy cơ phơi nhiễm đối với người làm việc trong chuỗi gia cầm có thể tồn tại mà không đi kèm một “ổ dịch lớn” dễ nhận biết.
Báo cáo WHO cũng cho biết các ca nhiễm H9N2 lẻ tẻ ở người được dự kiến sẽ tiếp tục xuất hiện tại những nơi virus đang lưu hành trong quần thể gia cầm.
Đây là điểm rất quan trọng đối với ngành chăn nuôi: số ca bệnh ở người không chỉ phản ánh đặc tính virus mà còn có thể là một chỉ dấu cho thấy con người vẫn đang có cơ hội tiếp xúc với virus tại giao diện giữa gia cầm – môi trường – người.
Bốn ca bệnh ở bốn tỉnh khác nhau nói lên điều gì?
Một điểm đáng chú ý trong báo cáo của WHO là 4 ca H9N2 được ghi nhận tại 4 tỉnh khác nhau của Trung Quốc, gồm Giang Tây, Giang Tô, Cam Túc và Vân Nam. Các trường hợp này không tập trung tại cùng một khu vực và WHO cũng không cho thấy có mối liên hệ dịch tễ giữa các bệnh nhân.
Ngược lại, dấu vết phơi nhiễm vẫn hướng về phía gia cầm. Một bệnh nhân từng tiếp xúc trực tiếp với gia cầm sống, trong khi ba trường hợp còn lại có khả năng đã tiếp xúc với virus tại các quầy bán gia cầm sống hoặc trong quá trình đi chợ.
Điều này gợi ý rằng các ca bệnh nhiều khả năng xuất hiện riêng lẻ từ sự tiếp xúc giữa người với gia cầm hoặc môi trường có virus, thay vì hình thành một chuỗi lây truyền từ người sang người. Chính WHO cũng nhận định rằng H9N2 hiện chưa có khả năng lây truyền bền vững giữa người với người và nguy cơ lan rộng trong cộng đồng vẫn ở mức thấp.
Tuy nhiên, có một câu hỏi đáng quan tâm hơn đối với ngành gia cầm: H9N2 đang lưu hành ở mức độ nào trong đàn gia cầm tại những khu vực xuất hiện ca bệnh? Báo cáo tuần của WHO không cung cấp dữ liệu giám sát H9N2 trên gia cầm tại từng tỉnh, vì vậy chỉ từ 4 ca bệnh này chưa thể kết luận virus đang gia tăng hay lan rộng hơn trong đàn gia cầm Trung Quốc. Muốn trả lời câu hỏi đó cần đối chiếu thêm dữ liệu giám sát thú y, đặc biệt tại các chợ gia cầm sống và chuỗi cung ứng gia cầm ở những địa phương liên quan.
Đặt H9N2 bên cạnh H5N1 và H7N9
|
Subtype |
Ca người mới 24–30/7/2026 | Điểm đáng chú ý |
|
H5N1 |
0 ca mới |
Từ 2003 đến 7/7/2026, Tây Thái Bình Dương ghi nhận 485 ca và 320 tử vong; CFR 66%. |
| H7N9 | 0 ca mới |
Từ 2013 ghi nhận 1.568 ca và 616 tử vong; ca gần nhất tại khu vực được WHO ghi nhận năm 2019. |
|
H9N2 |
4 ca mới |
Đa số bệnh nhẹ; hiện chưa có bằng chứng lây truyền bền vững giữa người với người. |
Ba subtype vì vậy đặt ra ba vấn đề khác nhau: H5N1 nổi bật bởi hậu quả nghiêm trọng khi xảy ra spillover, H7N9 để lại bài học lớn về giao diện chợ gia cầm sống – con người, còn H9N2 đáng chú ý bởi khả năng lưu hành tương đối kín đáo và liên tục tạo ra các ca nhiễm lẻ tẻ.
Việt Nam cũng đã ghi nhận H9N2 ở người
H9N2 không phải là câu chuyện chỉ xảy ra ở Trung Quốc. Theo số liệu WHO tổng hợp từ năm 2015 đến nay, trong 177 trường hợp nhiễm H9N2 ở người tại khu vực Tây Thái Bình Dương, Việt Nam đã ghi nhận một trường hợp.
Dù số ca tại Việt Nam còn rất ít, sự xuất hiện của H9N2 ở người vẫn là một tín hiệu đáng lưu ý. Đặc biệt, trong điều kiện chăn nuôi và buôn bán gia cầm ở nước ta còn tồn tại song song nhiều hình thức, từ trang trại tập trung, chăn nuôi nhỏ lẻ đến chợ gia cầm sống, cơ hội tiếp xúc giữa người với gia cầm và môi trường chăn nuôi vẫn khá thường xuyên.
Vì vậy, với H9N2, điều cần quan tâm không chỉ là theo dõi các ca bệnh trên người mà còn là virus đang lưu hành như thế nào trong quần thể gia cầm. Việc giám sát đồng thời trên gia cầm, môi trường và con người sẽ giúp nhận diện sớm những thay đổi bất thường của virus và phù hợp với cách tiếp cận One Health – Một sức khỏe.
Nguồn tham khảo: World Health Organization (WHO), Avian Influenza Weekly Update Number 1055, 31 July 2026.
