Nửa đầu 2025, thương mại gia cầm tăng mạnh, giá thức ăn hạ nhiệt giúp doanh nghiệp “thở” dễ hơn. Nhưng từ quý 3, chuỗi cung ứng đón ba cú hích đồng thời: bất định quanh thuế nhập khẩu của Mỹ và nguy cơ leo thang trả đũa; cúm gia cầm (HPAI) bùng phát tại các trụ cột xuất khẩu; và xung đột Israel–Iran kéo theo biến động dầu – cước lạnh. Ngay trên trang công bố Global Poultry Quarterly Q3-2025, Rabobank cảnh báo các yếu tố này có thể “làm xáo trộn thương mại và động lực thị trường” dù nền tảng cung–cầu vẫn khỏe.
1. Ba lực kéo lớn định hình bức tranh 2H/2025
Thuế quan & địa chính trị thương mại
Kể từ tháng 4, tiến trình áp–hoãn–đàm phán thuế giữa Mỹ và các đối tác khiến doanh nghiệp chăn nuôi–chế biến phải vận hành trong trạng thái rủi ro chính sách treo. Trái bóng pháp lý di chuyển liên tục (gia hạn cấp phép nhà máy, thỏa khung “đình chiến” tạm thời, v.v.) giúp tránh cú sốc ngay lập tức, nhưng không giải tỏa được nỗi lo xoay trục dòng hàng nếu thuế tăng trở lại. Các mốc thỏa thuận–gia hạn giữa Mỹ–Trung trong tháng 6 cho thấy nỗ lực hạ nhiệt, song vẫn “mỏng” và có thể đảo chiều nhanh nếu đàm phán trục trặc.
Biến động giá dầu và chi phí vận chuyển lạnh
Mỗi vòng căng thẳng Trung Đông lại khuấy sóng giá dầu. Tháng 6, Brent có thời điểm bật tăng hai chữ số phần trăm trước khi hạ nhiệt, phản ánh mức nhạy cảm của chi phí logistics lạnh với rủi ro địa chính trị; biến động lớn, dù ngắn hạn, vẫn đủ để đội phụ phí bunker và bóp biên đơn hàng CIF/CFR.
Vĩ mô toàn cầu
Trong báo cáo WEO tháng 7, IMF dự báo kinh tế toàn cầu năm 2025 sẽ tăng trưởng khoảng 3%. Đây là mức tăng khiêm tốn, cho thấy nền kinh tế vẫn có khả năng chống chịu nhưng còn nhiều bất ổn. Điều này khiến các nhà nhập khẩu thận trọng hơn trong việc tích trữ hàng và ký hợp đồng mới
2. HPAI: “cú sốc Brazil”, nút thắt trứng ấp và hiệu ứng domino
Ngày 16/5, Brazil xác nhận ổ dịch HPAI đầu tiên tại trại thương mại ở Rio Grande do Sul – điều chưa từng có ở nước xuất khẩu gà số 1 thế giới. Hệ quả tức thời là hàng loạt đối tác áp cấm toàn quốc hoặc cấm theo vùng; Trung Quốc đi xa nhất khi cấm toàn bộ gia cầm từ Brazil ngày 30/5. Dù Brazil khống chế nhanh và bước vào quy trình lấy lại trạng thái “free” sau 28 ngày, nhiều nước chỉ nới dần trong tháng 6–8, khiến các dòng hàng chủ lực (đùi, cánh, chân, sản phẩm muối) bị gián đoạn đáng kể.
Theo tổng hợp của Reuters, danh sách hạn chế đa tầng rất dài: một nhóm cấm toàn quốc (trong đó có Trung Quốc), nhóm khác chỉ cấm bang Rio Grande do Sul, và một phần thị trường nới dần trong cuối quý 2–quý 3 khi Brazil chứng minh được kiểm soát dịch. Đây là một trường hợp hiếm gặp về biện pháp hạn chế an toàn vệ sinh thực phẩm (Sanitary and Phytosanitary – SPS), vừa có phạm vi áp dụng rất rộng, vừa được triển khai với tốc độ rất nhanh.
Về trứng ấp (hatching eggs), Rabobank lưu ý thương mại mặt hàng này “chịu tác động nặng” bởi chuỗi ổ dịch ở châu Âu, Brazil, Mỹ (và trước đó là New Zealand). Khi “hạt giống” của toàn chuỗi chăn nuôi bị thiếu, chi phí tái đàn tăng và kế hoạch sản xuất của nhiều nước nhập khẩu (Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latinh) buộc phải co lại.
3. Thương mại thế giới: đỉnh cao Q1, nhưng chấn động phân bổ trong nửa cuối năm
Rabobank ghi nhận quý 1/2025 đạt mức cao lịch sử về thương mại gia cầm; song chính “cú sốc Brazil” trong tháng 5 đã đảo chiều một phần bức tranh từ quý 2: theo The Poultry Site, khoảng 40% xuất khẩu Brazil bị các nhà nhập khẩu lớn chặn tạm thời, làm tái phân bổ đơn hàng sang Thái Lan, EU, Nga và một phần Mỹ (tùy thị trường đích và mã HS). Sự tái phân bổ này vừa tạo cơ hội giá vừa kéo theo rủi ro chi phí (do logistics và năng lực chế biến) cho nhà mua hàng.
4. Ba thị trường lớn ở châu Á: những khác biệt rõ rệt trong cùng một khu vực.
Tại Trung Quốc, sản lượng gà trong nước tiếp tục tăng khiến giá gà sống trong tháng 4–5 bị kéo xuống. Tuy nhiên, khi Trung Quốc bất ngờ ngừng nhập khẩu gà từ Brazil, thị trường lập tức xuất hiện khoảng trống lớn ở các sản phẩm cắt mảnh giá rẻ như đùi, cánh. Theo Bộ Nông nghiệp Brazil, trước lệnh cấm này, Brazil cung cấp hơn một nửa lượng gà nhập khẩu của Trung Quốc. Vì vậy, việc chuyển sang nguồn thay thế từ Thái Lan, Liên minh châu Âu, Đông Âu hay Nga là rất khó để bù đắp hoàn toàn, do vướng chi phí cao hơn, yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt và giới hạn về an toàn vệ sinh thực phẩm.
Nhật Bản. Giá thực phẩm tăng cao khiến người tiêu dùng Nhật chuyển mạnh sang thịt gà. Trong quý 1/2025, lượng thịt gà tiêu thụ tại gia tăng 0,6%, trong khi thịt bò giảm 6,1% và thịt heo giảm 3,3%. Đến tháng 3, lượng tồn kho gà đã giảm sâu, báo hiệu nhu cầu nhập khẩu sẽ tăng trong quý 3. Thái Lan với lợi thế sản phẩm chế biến và Brazil (nếu lệnh cấm được nới theo vùng) sẽ là những nguồn cung chính. Đây là thời điểm thuận lợi cho các doanh nghiệp cung ứng gà chế biến đạt chuẩn thị trường Nhật – từ quy mô, chất lượng đồng nhất đến khả năng truy xuất nguồn gốc.
Thái Lan. Thái Lan đang nổi bật trên bản đồ xuất khẩu gia cầm. Trong quý 1/2025, nước này xuất khẩu 323.000 tấn, tăng 7% so với cùng kỳ, trong đó gà chế biến chiếm tỷ trọng lớn. Ưu thế “chế biến sâu” cùng hồ sơ dịch bệnh an toàn đã giúp Thái Lan nhanh chóng tận dụng khoảng trống mà Brazil để lại, đặc biệt tại các thị trường lớn như EU, Anh và Nhật Bản. Với các doanh nghiệp trong khu vực, Thái Lan vừa là đối thủ cạnh tranh, vừa có thể trở thành đối tác gia công trong những đơn hàng đòi hỏi cấu hình sản phẩm cao cấp.
5. Chi phí sản xuất: thức ăn giảm nhưng nhiên liệu và vận tải vẫn khó lường
Từ đầu năm 2025, giá ngô và khô dầu đậu nành duy trì ở mức thấp hơn so với 2024, giúp các trang trại và nhà máy chế biến có thêm biên lợi nhuận. Tuy vậy, giá dầu thô biến động mạnh do căng thẳng địa chính trị – đặc biệt vào giữa tháng 6 – đã kéo chi phí vận chuyển lạnh tăng nhanh. Khác với nguyên liệu thức ăn vốn có độ trễ trong truyền dẫn giá, cước container lạnh lại phản ứng gần như tức thì với biến động dầu. Chính vì vậy, trong các hợp đồng xuất khẩu quý 4/2025, doanh nghiệp nên tính đến việc bổ sung điều khoản phụ phí nhiên liệu (bunker surcharge) hoặc cơ chế chia sẻ rủi ro biến động giá để bảo vệ lợi nhuận.
6. Hai kịch bản thương mại đến đầu 2026
Kịch bản “hạ nhiệt”
Nếu tiến trình đàm phán thuế giữa Mỹ và các đối tác giữ được ổn định, rủi ro chiến tranh thương mại sẽ tạm thời giảm. Trong kịch bản này, nhiều quốc gia nhập khẩu có thể sẽ nới lệnh cấm nhập gà Brazil theo vùng hoặc theo nhà máy, thay vì duy trì cấm toàn diện. Điều này giúp khôi phục dần nguồn cung từ nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới. Cùng lúc, giá dầu được kỳ vọng vẫn biến động nhưng chỉ trong khoảng 65–75 USD/thùng, không vượt ngưỡng 80–90 USD/thùng. Khi đó, giá gà quốc tế nhiều khả năng đi ngang hoặc tăng nhẹ, các dòng thương mại ổn định hơn và ít rủi ro gián đoạn. Đặc biệt, các sản phẩm gà chế biến vẫn chiếm ưu thế nhờ lợi thế về kiểm soát an toàn thực phẩm (SPS) và sự tin tưởng của thị trường nhập khẩu, nhất là Nhật Bản và châu Âu.
Kịch bản “căng thẳng”
Trái lại, nếu thuế quan leo thang và các lệnh cấm nhập khẩu từ Brazil tiếp tục kéo dài hoặc thậm chí siết chặt trở lại, thị trường sẽ đối diện nhiều khó khăn hơn. Trong bối cảnh Trung Đông căng thẳng, giá dầu có thể vọt lên trên 80–90 USD/thùng, làm chi phí vận tải lạnh tăng mạnh. Khi ấy, các đơn hàng quốc tế buộc phải xoay trục sang Thái Lan, Liên minh châu Âu, Nga hoặc Mỹ, nhưng những nguồn cung này có chi phí cao hơn và năng lực chế biến hạn chế hơn so với Brazil. Điều này khiến chi phí logistics và giá thành sản phẩm ăn mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp nhập khẩu. Nguy hiểm hơn, tình trạng thiếu trứng ấp và gà giống – vốn đã căng thẳng từ các ổ dịch tại châu Âu, Mỹ và Brazil – sẽ còn kéo dài. Hậu quả là nhiều thị trường phụ thuộc nhập khẩu, đặc biệt ở Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh, có thể bị giảm nhịp tái đàn, dẫn đến nguy cơ mất cân bằng cung cầu và giá tăng cục bộ.
Tài liệu tham khảo chính
-
Rabobank, Global Poultry Quarterly Q3-2025.
-
Reuters: Trung Quốc cấm toàn quốc gà Brazil; xác nhận ổ dịch HPAI 16/5; các đợt nới cấm/lifting theo thời gian; biến động dầu theo xung đột Israel–Iran.
-
The Poultry Site: thương mại Q1 kỷ lục, 40% xuất khẩu Brazil bị chặn, thiếu trứng ấp.
-
Asian Agribiz: Nhật chuyển sang gà, tồn kho thấp; Thái Lan xuất khẩu Q1 đạt 323 nghìn tấn, gà chế biến +7%.
-
IMF WEO Update (7/2025): triển vọng tăng trưởng 2025 ~3% với mức độ bất định cao.
