Người nuôi gà lôi trắng bị phạt tù: Từ đam mê nuôi dưỡng đến vi phạm pháp luật

Tháng 8/2025, vụ án ông Thái Khắc Thành (45 tuổi, quê Nghệ An) bị TAND Khu vực 5, tỉnh Hưng Yên tuyên 6 năm tù giam và phạt bổ sung 30 triệu đồng vì tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” đã thu hút sự chú ý rộng rãi của dư luận. Theo hồ sơ, năm 2024, ông Thành mua một con gà lôi trắng trống (Lophura nycthemera) và đổi chim cảnh lấy hai con mái để nhân giống tại nhà, nhưng không đăng ký nuôi với cơ quan chức năng. Sau đó, gà mái đẻ 13 trứng, 10 trứng nở thành gà con. Ông rao bán số gà này trên Facebook với giá 500.000 đồng/con, kèm thỏa thuận nuôi thêm vài ngày, thu phí chăm sóc và vận chuyển. Đầu tháng 4/2025, khi đang giao hàng, ông bị lực lượng chức năng phát hiện, thu giữ 10 gà con; khám xét nhà thu thêm 3 cá thể gà lôi trắng. Kết quả giám định xác định đây là loài thuộc nhóm IB (động vật rừng nghiêm cấm khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại) theo Nghị định 84/2021/NĐ-CP – thời điểm vụ việc xảy ra. Tòa án sơ thẩm nhận định hành vi của ông Thành đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 244 Bộ luật Hình sự 2015, với khung hình phạt từ 5–10 năm tù, nhưng áp dụng mức 6 năm tù giam do bị cáo thành khẩn khai báo và có hoàn cảnh khó khăn. Vụ việc gây tranh luận khi nhiều luật sư và chuyên gia cho rằng có thể xem xét tình tiết giảm nhẹ, nhất là khi Thông tư 27/2025/TT-BNNMT (có hiệu lực từ 1/7/2025) đã hạ gà lôi trắng xuống nhóm IIB – cho phép nuôi với điều kiện hợp pháp. Viện Kiểm sát tỉnh Hưng Yên đã kháng nghị, đề nghị hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại; tòa án cũng đã thay đổi biện pháp ngăn chặn, cho ông Thành tại ngoại, cấm rời nơi cư trú. Các chuyên gia bảo tồn khẳng định dù nuôi sinh sản, việc không đăng ký và không chứng minh được nguồn gốc hợp pháp vẫn vi phạm nghiêm trọng, tạo nguy cơ “hợp thức hóa” động vật rừng từ tự nhiên. Vụ án được coi là lời cảnh báo đối với những người nuôi các loài thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm mà chưa nắm rõ quy định pháp luật.