Đình chiến thuế quan Mỹ – Trung: Nông dân đậu nành Mỹ vẫn “đứng ngoài cuộc chơi”

Dù thỏa thuận tạm dừng áp thuế giữa Mỹ và Trung Quốc vừa được công bố trong tháng 5/2025 mang lại một số tín hiệu tích cực trên thị trường, nhiều nông dân trồng đậu nành tại Mỹ vẫn tỏ ra thất vọng, cho rằng thỏa thuận này không đủ sức xoay chuyển cán cân thương mại nông sản hiện tại. Thỏa thuận giảm thuế nhưng Brazil vẫn chiếm ưu thế Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ giảm thuế bổ sung lên hàng hóa Trung Quốc từ 145% xuống còn 30%, trong khi Trung Quốc cũng hạ thuế đối với hàng Mỹ từ 125% xuống còn 10% trong vòng 3 tháng tới. Tuy nhiên, ngay cả khi mức thuế được hạ, đậu nành Mỹ vẫn không thể cạnh tranh về giá so với nguồn cung từ Brazil – quốc gia đang sở hữu vụ mùa kỷ lục và không bị áp thuế khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Hiện tại, Trung Quốc – nước nhập khẩu nông sản lớn nhất thế giới – đã mua khoảng 70% lượng đậu nành từ Brazil. Mỹ chỉ còn chiếm khoảng 28% trong niên vụ 2022/2023, dù trước đó Trung Quốc từng là thị trường xuất khẩu lớn nhất của đậu nành Mỹ, chiếm hơn 50% tổng lượng xuất khẩu. Ông Caleb Ragland, Chủ tịch Hiệp hội Đậu nành Hoa Kỳ chia sẻ: “Mức thuế còn lại với đậu nành Mỹ tuy đã giảm nhưng vẫn là một gánh nặng. Đối thủ của chúng tôi ở Brazil và Argentina không bị đánh thuế, khiến đậu nành của họ rẻ hơn đáng kể.” Cuộc chơi dài hơi của Brazil và bước lùi của nông dân Mỹ Cuộc chiến thương mại do chính quyền Trump phát động từ năm 2018 đã tạo cơ hội cho Brazil mở rộng thị phần tại Trung Quốc. Tính đến nay, quốc gia Nam Mỹ này đang tiếp tục mở rộng xuất khẩu nông sản như đậu nành, sorghum (cao lương), thịt heo, thịt gà – từng bước chiếm lĩnh các phân khúc thị trường vốn là thế mạnh của Mỹ. Trong khi đó, nông dân Mỹ ngày càng thận trọng hơn, chỉ cân nhắc bán trước nếu giá có dấu hiệu tăng nhờ lực cầu mạnh hơn. Tuy nhiên, việc giảm diện tích trồng đậu nành trong năm 2025 cho thấy sự mất niềm tin vào lợi nhuận của cây trồng này so với ngô. Một số người như ông Ron Heck, nông dân bang Iowa, chia sẻ thẳng thắn: “Chúng tôi từng được hứa hẹn rất nhiều dưới thời Tổng thống Trump, nhưng cuối cùng Trung Quốc không thực hiện các cam kết mua nông sản như đã ký. Bây giờ, mọi thứ gần như trở về vạch xuất phát.” Tác động đến thị trường Việt Nam và ngành gia cầm Việc nguồn cung đậu nành tiếp tục tập trung vào Brazil có thể mang lại một số lợi thế cho các nước nhập khẩu như Việt Nam, khi giá đậu nành từ Nam Mỹ thường ổn định hơn và ít biến động hơn so với đậu Mỹ trong thời gian chiến tranh thương mại. Tuy nhiên, nếu Mỹ trở lại mạnh mẽ trong xuất khẩu nhờ các nhượng bộ tiếp theo từ Trung Quốc, giá toàn cầu có thể biến động theo hướng tăng nhẹ, đặc biệt trong giai đoạn Mỹ thu hoạch mùa vụ (quý IV/2025). Ngoài ra, Brazil cũng đang đẩy mạnh xuất khẩu cao lương, thịt gà và thịt heo sang Trung Quốc – điều này cho thấy xu hướng định hình lại cán cân thương mại nông sản toàn cầu trong thời gian tới.