Tình hình tổng quan
- Ngày 27 tháng 1 năm 2024, Ủy ban Y tế Quốc gia của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã thông báo cho Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về một trường hợp được xác nhận là đồng nhiễm cúm gia cầm A(H10N5) và cúm mùa A(H3N2) trên người. Đây là trường hợp nhiễm virus cúm gia cầm A(H10N5) trên người đầu tiên được ghi nhận trên toàn cầu.
- Trường hợp xảy ra ở một phụ nữ nông dân ngoài 60 tuổi, có tiền sử bệnh mạn tính, sống tại châu Xuancheng, tỉnh An Huy. Bệnh nhân bắt đầu có triệu chứng vào ngày 30 tháng 11 năm 2023 và qua đời vào ngày 16 tháng 12 năm 2023.
- Ngày 22 tháng 1 năm 2024, cơ quan y tế đã phân lập được hai chủng virus cúm mùa A(H3N2) và cúm gia cầm A(H10N5) từ mẫu bệnh phẩm của bệnh nhân. Kết quả này được xác nhận lại vào ngày 26 tháng 1 năm 2024. Bệnh nhân có tiếp xúc với gia cầm sống và các mẫu gia cầm cũng cho kết quả dương tính với H10N5.
- Cho đến nay, không phát hiện thêm trường hợp nghi ngờ nhiễm bệnh mới thông qua điều tra và xét nghiệm. Các dữ liệu dịch tễ học hiện có cho thấy virus cúm gia cầm A(H10Nx) chưa có khả năng lây truyền bền vững từ người sang người, do đó nguy cơ lây lan trong cộng đồng được đánh giá là thấp.
Mô tả tình huống
- Trường hợp xảy ra ở một nữ nông dân ngoài 60 tuổi sống tại Xuancheng, tỉnh An Huy, có triệu chứng ho, đau họng và sốt từ ngày 30 tháng 11 năm 2023. Bệnh nhân có tiền sử bệnh nền mạn tính, được nhập viện tại cơ sở y tế địa phương ngày 2 tháng 12 và chuyển viện sang tỉnh Chiết Giang ngày 7 tháng 12 do bệnh tình trở nặng. Bà được chẩn đoán nhiễm cúm A và tử vong ngày 16 tháng 12 năm 2023.
- Cơ quan y tế tỉnh Chiết Giang đã tiến hành xét nghiệm bằng kỹ thuật PCR, nuôi cấy virus và giải trình tự gen, phát hiện cả hai chủng H3N2 và H10N5. CDC Trung Quốc xác nhận kết quả này vào ngày 26 tháng 1. Bệnh nhân không tiêm phòng cúm mùa.
- Nguồn tiếp xúc được xác định là một con vịt sống được mua vào ngày 26 tháng 11 năm 2023. Từ thịt vịt lưu trữ trong tủ lạnh của bệnh nhân, 7 mẫu dương tính với H10N5 và 2 mẫu dương tính với N5 (không xác định được hemagglutinin). Bệnh nhân không tiếp xúc với lợn hoặc động vật có vú khác. Mọi mẫu môi trường trong nhà đều âm tính.
- Tất cả người tiếp xúc gần tại hai tỉnh Chiết Giang và An Huy đều được theo dõi y tế và không phát hiện trường hợp nghi ngờ nào. Các hoạt động truy tìm ca bệnh hồi cứu cũng không ghi nhận thêm trường hợp nào.
Dịch tễ học
- Cúm gia cầm là bệnh do virus cúm thường lưu hành ở chim hoang và gia cầm, đôi khi có thể lây sang người hoặc các loài động vật khác. Phần lớn ca nhiễm ở người là lẻ tẻ, thường do tiếp xúc trực tiếp với gia cầm nhiễm bệnh hoặc môi trường bị ô nhiễm (như chợ gia cầm sống). Các chủng cúm hiện tại chưa có bằng chứng lây truyền bền vững từ người sang người.
- Triệu chứng cúm gia cầm ở người thường gồm: sốt cao, ho, đau họng, đau cơ. Một số trường hợp diễn biến nhanh đến viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp, rối loạn thần kinh hoặc co giật.
- Việc xét nghiệm chẩn đoán được khuyến cáo thực hiện bằng RT-PCR hoặc các kỹ thuật phân tử nhanh có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Việc điều trị cần khẩn cấp, ưu tiên thuốc kháng virus và chăm sóc hỗ trợ. WHO hiện đang giám sát sát sao các chủng cúm động vật thông qua Mạng lưới Giám sát và Đáp ứng Cúm Toàn cầu (GISRS).
Phản ứng y tế công cộng
Chính phủ Trung Quốc đã triển khai các biện pháp:
- Đánh giá nguy cơ.
- Tăng cường giám sát hội chứng tại cơ sở y tế địa phương.
- Điều tra dịch tễ, truy vết và giám sát tiếp xúc gần.
- Sàng lọc hồi cứu, lấy mẫu môi trường, xét nghiệm gia cầm.
- Mở rộng giám sát và lấy mẫu tại trang trại, lò mổ, khu vực nơi bệnh nhân cư trú.
Cơ quan nông nghiệp đã tiến hành tiêu hủy vịt nhiễm bệnh và khử trùng khu vực liên quan.
WHO và các văn phòng khu vực đang hỗ trợ trao đổi thông tin theo Quy định Y tế Quốc tế (IHR 2005) liên quan đến ứng phó y tế công cộng.
Đánh giá nguy cơ của WHO
Hầu hết ca cúm gia cầm ở người là do tiếp xúc với gia cầm nhiễm bệnh hoặc môi trường ô nhiễm.
- Chủng cúm H10 đầu tiên được phát hiện trên gà tại Đức năm 1949. Kể từ đó, các chủng H10 đã được phát hiện không thường xuyên ở chim hoang dã, gia cầm và một số loài động vật có vú. Do là chủng cúm gia cầm độc lực thấp, nên không bắt buộc phải báo cáo cho Tổ chức Thú y Thế giới, dẫn đến chưa có dữ liệu đầy đủ về mức độ lưu hành.
- Năm 2008, virus cúm A(H10N5) từng được phát hiện ở lợn tại tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc, nhưng đây là trường hợp đầu tiên lây sang người.
- Do thiếu dữ liệu, cần nghiên cứu thêm về dịch tễ học của virus H10N5 trong quần thể động vật nhằm định hướng giám sát và phòng ngừa. Cần đặc biệt chú ý đến các chủng H10Nx khác như H10N3, vì ca bệnh ở người xảy ra rải rác.
- Hiện tại, các bằng chứng cho thấy virus cúm gia cầm A(H10Nx) chưa có khả năng lây truyền bền vững từ người sang người. Trong trường hợp người nhiễm đi du lịch quốc tế, có thể phát hiện bệnh tại điểm đến, tuy nhiên khả năng lây lan trong cộng đồng vẫn rất thấp.
Khuyến nghị của WHO
- Tránh tiếp xúc với gia cầm sống hoặc môi trường có nguy cơ cao như chợ gia cầm, trang trại.
- Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn chứa cồn.
- Tiếp tục giám sát toàn cầu để phát hiện các biến đổi dịch tễ, vi sinh và lâm sàng của virus cúm.
- Mọi ca nhiễm cúm mới ở người do chủng virus có nguy cơ đại dịch đều phải được báo cáo theo Quy định Y tế Quốc tế (IHR, 2005).
- WHO không khuyến nghị hạn chế đi lại hoặc thương mại với Trung Quốc dựa trên thông tin hiện có.
