Virus H5N1 đang đột biến với tốc độ đáng báo động
- Các nhà nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu Y sinh Texas (Texas Biomed) vừa công bố kết quả nghiên cứu trên tạp chí Emerging Microbes & Infections, cho thấy một chủng cúm gia cầm H5N1 phân lập từ một bệnh nhân ở Texas mang chín đột biến chưa từng thấy trong chủng virus ở bò sữa. Những đột biến này giúp virus dễ dàng nhân lên trong tế bào người hơn và gây bệnh nghiêm trọng hơn trong mô hình thí nghiệm trên chuột.
- Phát hiện này đặt ra mối lo ngại về tốc độ tiến hóa của virus H5N1 khi lây nhiễm sang vật chủ mới, đặc biệt là khả năng thích nghi với con người.
- Cúm gia cầm H5N1 có nguồn gốc từ chim hoang dã và gây chết hàng loạt ở gà. Tuy nhiên, kể từ mùa xuân năm 2024, virus này đã mở rộng phạm vi lây nhiễm sang nhiều loài động vật có vú, đặc biệt là bò sữa. Đến đầu năm 2025, dịch bệnh đã lan rộng tại nhiều bang của Hoa Kỳ, lây nhiễm cho hàng chục người, chủ yếu là công nhân trang trại.
- Hầu hết các ca nhiễm ở người chỉ có triệu chứng nhẹ như viêm mắt, nhưng virus đã gây tử vong cho một bệnh nhân tiếp xúc với gà nhiễm bệnh vào tháng 1 năm 2025.
- Hiện tại, virus chưa có dấu hiệu lây từ người sang người, nhưng nguy cơ xuất hiện một biến thể mới có khả năng này là rất cao.
Giáo sư Luis Martinez-Sobrido từ Texas Biomed cảnh báo:
❝ Thời gian đang dần cạn kiệt để virus tiến hóa và có thể lây lan giữa người với người, điều này có thể dẫn đến nguy cơ bùng phát một đại dịch mới. ❞
So sánh virus H5N1 ở người và bò sữa
Trong nghiên cứu mới, nhóm khoa học đã so sánh hai chủng virus:
Chủng H5N1 từ người bệnh tại Texas.
Chủng H5N1 từ bò sữa tại cùng khu vực.
Kết quả quan trọng:- Chủng H5N1 từ bệnh nhân có chín đột biến mới, không xuất hiện trong chủng từ bò sữa.
- Khi thử nghiệm trên chuột, virus từ người có khả năng nhân lên nhanh hơn, gây bệnh nặng hơn và xuất hiện với số lượng lớn hơn trong mô não.
- May mắn thay, các đột biến này không ảnh hưởng đến hiệu quả của các thuốc kháng virus được FDA phê duyệt.
Tiến sĩ Ahmed Mostafa Elsayed, tác giả chính của nghiên cứu, nhấn mạnh:
❝ Các thuốc kháng virus hiện tại vẫn có hiệu quả, điều này rất quan trọng nếu đại dịch xảy ra trước khi vắc-xin được phổ biến rộng rãi. ❞
Điều đáng lo ngại:- Con người không có miễn dịch sẵn có với H5N1.
- Vắc-xin cúm mùa hiện tại không có tác dụng đáng kể đối với H5N1.
Chiến lược kiểm soát: Cần áp dụng phương pháp “Một Sức khỏe”
Để hạn chế nguy cơ virus H5N1 tiếp tục đột biến và lây lan, nhóm nghiên cứu tại Texas Biomed đề xuất áp dụng phương pháp “Một Sức khỏe” (One Health) – tiếp cận tổng thể nhằm bảo vệ cả động vật và con người.
Giải pháp cấp bách: Loại bỏ virus H5N1 khỏi đàn bò sữa nhằm giảm nguy cơ virus đột biến và lây sang người. Tăng cường kiểm dịch và khử trùng tại các trang trại bò sữa, đặc biệt là thiết bị vắt sữa. Giám sát chặt chẽ sự lây lan của virus trong gia cầm và các loài động vật có vú khác. Thúc đẩy nghiên cứu vắc-xin dành riêng cho virus H5N1 để giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh.
Tiến sĩ Elsayed nhấn mạnh:
❝ Nếu không hành động ngay, virus sẽ tiếp tục đột biến, làm tăng nguy cơ lây lan và gây hậu quả nghiêm trọng hơn trong tương lai. ❞
