Vào năm 1878, Louis Pasteur – một trong những nhà khoa học vĩ đại của thế kỷ 19 – đang nghiên cứu về bệnh tả gà, một căn bệnh nguy hiểm gây ra sự mất cảm giác thèm ăn, yếu ớt và thường dẫn đến tử vong ở gà. Trong quá trình nghiên cứu, Pasteur đã xác định được tác nhân gây bệnh, hiện nay gọi là Pasteurella multocida, và thành công nuôi cấy vi khuẩn này trong phòng thí nghiệm.
Người ta kể lại rằng, công việc nghiên cứu của Pasteur đã bị gián đoạn do một kỳ nghỉ, khiến một mẩu nuôi cấy vi khuẩn bị bỏ quên trong bình chứa. Khi trở lại phòng thí nghiệm, ông quyết định sử dụng mẩu nuôi cấy “cũ” này để tiêm cho gà. Kết quả ban đầu cho thấy, các con gà bị bệnh nhưng sau vài ngày đã hồi phục. Ngày nay, chúng ta biết rằng, trong quá trình lưu trữ, vi khuẩn đã bị giảm độc lực và mất khả năng gây tử vong.
Không biết rõ hiện tượng này, Pasteur sau đó đã tiến hành tiêm cho một nhóm gà khác với mẩu nuôi cấy tươi mới. Kết quả không như mong đợi: những con gà mới tiêm đều không chịu nổi bệnh và tử vong, trong khi những con gà đã từng được tiêm mẩu cũ vẫn tiếp tục hồi phục. Qua sự so sánh này, Pasteur nhận ra rằng, việc lưu trữ mẩu nuôi cấy đã làm giảm độc lực của vi khuẩn, giúp chúng trở nên “yếu” hơn và không gây tử vong.
Nhận thức được điều này, Pasteur đã gọi mẩu nuôi cấy giảm độc lực là “vắc-xin” để tôn vinh Edward Jenner – người sáng lập ra khái niệm tiêm chủng với bệnh đậu bò. Từ đó, ông mở đầu cho một cuộc hành trình nghiên cứu tìm kiếm các loại vắc-xin khác nhằm chống lại những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, như bệnh viêm da ở lợn, bệnh than ở cừu và bệnh dại.
Câu chuyện phát hiện ra vắc-xin của Pasteur không chỉ là một bước ngoặt trong lịch sử y học mà còn mở ra kỷ nguyên mới trong phòng ngừa bệnh tật, góp phần bảo vệ sức khỏe con người và động vật trên toàn thế giới.
