Tóm tắt
Cúm gia cầm là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi gia cầm và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm xác định tỷ lệ hiện diện của các chủng vi-rút cúm gia cầm tại hai chợ gia cầm sống ở khu vực biên giới Việt Nam – Lào. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm cúm gia cầm cao, đặc biệt tại chợ Khe Sanh, với nhiều phân nhóm vi-rút khác nhau, làm gia tăng nguy cơ lây lan và tái tổ hợp giữa các chủng cúm gia cầm. Những phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp giám sát và kiểm soát nghiêm ngặt hơn để hạn chế nguy cơ dịch bệnh.
1. Giới thiệu
Việt Nam là một trong những quốc gia có nguy cơ cao về sự bùng phát của cúm gia cầm do hoạt động buôn bán gia cầm sống phổ biến tại các chợ truyền thống. Các chợ này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát tán và tiến hóa của vi-rút cúm gia cầm thông qua tiếp xúc trực tiếp giữa các loài chim và môi trường bị ô nhiễm. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá tỷ lệ hiện diện và phân nhóm vi-rút cúm gia cầm tại hai chợ gia cầm sống gần biên giới Việt – Lào, từ đó đề xuất các biện pháp kiểm soát dịch bệnh hiệu quả hơn.
2. Phương pháp nghiên cứu
2.1. Thu thập mẫu
- Tổng cộng 402 mẫu dịch hậu môn và dịch khí quản được thu thập từ 100 con gà và 101 con vịt tại hai chợ Khe Sanh và Lao Bảo, tỉnh Quảng Trị vào tháng 5 năm 2017.
- Mẫu được bảo quản và vận chuyển đến phòng thí nghiệm để xét nghiệm.
2.2. Phương pháp xét nghiệm
- Sàng lọc vi-rút cúm gia cầm bằng RT-PCR.
- Phân lập vi-rút trên trứng gà phôi và xác định phân nhóm bằng mồi đặc hiệu.
- Giải trình tự gene để phân tích đặc điểm di truyền của các chủng vi-rút được phát hiện.
3. Kết quả và thảo luận
3.1. Tỷ lệ hiện diện của vi-rút cúm gia cầm
- Trong số 402 mẫu, tỷ lệ nhiễm cúm gia cầm là 27,5% ở gà và 24,8% ở vịt.
- Tất cả các mẫu dương tính đều được phát hiện tại chợ Khe Sanh, trong khi chợ Lao Bảo không ghi nhận trường hợp nhiễm vi-rút cúm gia cầm nào.
3.2. Phân nhóm vi-rút cúm gia cầm
- Các chủng vi-rút được xác định bao gồm:
- H3N6: 7 mẫu từ vịt
- H6N6: 11 mẫu từ vịt
- H9N2: 2 mẫu từ gà
- H5N6: 1 mẫu từ gà, có mức độ tương đồng 99% với chủng H5N6 tham chiếu.
3.3. Rủi ro lây lan vi-rút cúm gia cầm
- Chợ gia cầm sống là điểm nóng về dịch bệnh: Môi trường chợ có mật độ gia cầm cao, điều kiện vệ sinh kém, tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây lan của vi-rút.
- Nguy cơ tái tổ hợp gene: Việc xuất hiện đồng thời nhiều phân nhóm vi-rút làm tăng khả năng hình thành các biến thể vi-rút có độc lực cao hơn.
- H5N6 có nguy cơ lây nhiễm sang người: Chủng H5N6 được phát hiện có mức độ tương đồng cao với các chủng có khả năng lây nhiễm sang người, cần được giám sát chặt chẽ.
4. Kết luận và khuyến nghị
4.1. Kết luận
Nghiên cứu này cho thấy tỷ lệ nhiễm vi-rút cúm gia cầm cao tại chợ Khe Sanh, với nhiều phân nhóm vi-rút khác nhau, trong đó có H5N6 – một chủng có khả năng lây nhiễm sang người. Điều này làm gia tăng nguy cơ lây lan và tiến hóa của vi-rút, đòi hỏi các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt hơn.
4.2. Khuyến nghị
Cải thiện biện pháp an toàn sinh học tại chợ gia cầm sống:
- Tăng cường khử trùng chuồng trại và khu vực buôn bán gia cầm.
- Hạn chế tiếp xúc giữa các loài gia cầm khác nhau.
- Giám sát chặt chẽ vi-rút cúm gia cầm:
- Thực hiện xét nghiệm định kỳ tại các chợ buôn bán gia cầm sống.
- Nâng cao năng lực phòng thí nghiệm để phát hiện nhanh các chủng vi-rút nguy hiểm.
- Áp dụng chiến lược Một Sức Khỏe (One Health): Kết hợp giám sát giữa ngành thú y, y tế và môi trường để kiểm soát nguy cơ lây truyền vi-rút cúm gia cầm sang người.
Nguồn tài liệu tham khảo
Tran, Q. A., Le, H. T., Le, X. T. T., & Long, T. T. (2020). The Presence of Poultry Influenza Strains in Two Live Bird Markets near the East-West Boundary of Vietnam.
BioMed Research International, 2020(1487651).
https://doi.org/10.1155/2020/148765
